Phá sản không đơn thuần là việc bạn đóng cửa công ty và dừng kinh doanh. Thực tế, đây là một quy trình pháp lý phức tạp, kéo theo chuỗi hệ quả nghiêm trọng liên quan trực tiếp đến tài sản, nghĩa vụ trả nợ và cả quyền kinh doanh trong tương lai của người quản lý. 

Khi doanh nghiệp phá sản, các hậu quả pháp lý lớn nhất bao gồm: Toàn bộ tài sản bị kê biên thanh lý, chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trả nợ theo thứ tự ưu tiên và nguy cơ bị cấm đảm nhiệm chức vụ quản lý từ 1-3 năm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp chi tiết các hậu quả pháp lý khi doanh nghiệp phá sản, giúp làm rõ những rủi ro đối với doanh nghiệp, người quản lý, chủ nợ và cả người lao động.

Bản chất của việc tuyên bố phá sản doanh nghiệp

Căn cứ theo các quy định trong luật phá sản doanh nghiệp mới nhất (Luật Phá sản 2014 hiện hành), một doanh nghiệp chỉ bị coi là phá sản khi đồng thời mắc phải các tình trạng sau:

• Mất khả năng thanh toán: Doanh nghiệp không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn trả nợ.
• Có Quyết định tuyên bố phá sản: Tòa án nhân dân có thẩm quyền xem xét, thụ lý đơn yêu cầu và chính thức ban hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp đó phá sản.

Khi so sánh giải thể và phá sản doanh nghiệp, điểm khác biệt lớn nhất là giải thể xảy ra khi công ty tự nguyện đóng cửa và đủ tiền trả mọi khoản nợ. Ngược lại, phá sản là trạng thái bắt buộc phải chấm dứt hoạt động vì không còn khả năng trả nợ và mọi thủ tục xử lý tài sản sau đó đều do Tòa án quyết định. Chỉ khi có phán quyết cuối cùng của Tòa án, thủ tục phá sản mới hoàn tất, và các hậu quả pháp lý bắt đầu có hiệu lực thi hành.

Hậu quả pháp lý với chính doanh nghiệp khi phá sản

Một khi Tòa án đã ra quyết định tuyên bố phá sản, pháp nhân đó sẽ bị tước bỏ mọi quyền lực tài chính và pháp lý, chuẩn bị cho quá trình bị xóa tên. Cụ thể:

Chấm dứt hoạt động và quyền quản lý tài sản

Ngay khi Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản doanh nghiệp, ban lãnh đạo sẽ lập tức mất quyền tự quyết đối với tài sản của công ty. Mọi quyền quản lý, định đoạt, thanh lý tài sản sẽ được chuyển giao toàn bộ cho Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản do Tòa án chỉ định. Việc này nhằm ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản ra bên ngoài.

Xử lý các hợp đồng đang có hiệu lực

Các hợp đồng dân sự, thương mại hay lao động mà doanh nghiệp đang thực hiện dở dang sẽ bị rà soát gắt gao. Tùy thuộc vào việc hợp đồng đó có mang lại lợi ích cho quá trình thanh lý tài sản hay không, Tòa án có quyền quyết định đình chỉ thực hiện hoặc cho phép tiếp tục thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của Quản tài viên.

Xóa tên khỏi sổ đăng ký kinh doanh

Đây là dấu chấm hết cho sự tồn tại của doanh nghiệp. Tòa án sẽ gửi quyết định tuyên bố phá sản đến Phòng Đăng ký kinh doanh. Cơ quan này sẽ tiến hành thu hồi con dấu, chấm dứt mã số thuế và chính thức gạch tên pháp nhân khỏi Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Hậu quả đối với chủ doanh nghiệp và người quản lý 

Tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp bạn thành lập, việc phá sản sẽ có những ảnh hưởng sau với chủ doanh nghiệp, người quản lý:

Trách nhiệm về tài sản cá nhân

Pháp luật quy định rất rõ về mức độ chịu trách nhiệm trả nợ của chủ sở hữu dựa trên loại hình công ty:

• Công ty TNHH & Công ty Cổ phần: Chủ sở hữu/Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trả nợ trong phạm vi số vốn đã góp. Tài sản cá nhân (nhà cửa, xe cộ riêng) được an toàn, trừ khi bị cơ quan điều tra chứng minh có hành vi gian lận, tư lợi mờ ám.
• Doanh nghiệp tư nhân & Công ty hợp danh: Chủ DNTN và thành viên hợp danh phải chịu trách nhiệm trả nợ bằng toàn bộ tài sản của mình. Nếu tài sản công ty không đủ trả nợ, nhà cửa, xe cộ, sổ tiết kiệm cá nhân hoàn toàn có nguy cơ bị kê biên, tịch thu để cấn trừ.

Hạn chế quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp mới

Nhằm răn đe các hành vi quản lý yếu kém hoặc cố ý làm lũng đoạn, người giữ chức vụ quản lý (giám đốc, tổng giám đốc, chủ tịch HĐQT…) tại công ty 100% vốn nhà nước sẽ bị cấm đảm nhiệm chức vụ quản lý từ 1 – 3 năm. 

Đối với doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty TNHH hay công ty cổ phần, người quản lý cũng có thể bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp mới trong thời hạn tương tự nếu Tòa án xét thấy có sai phạm.

Lưu ý: Lệnh cấm này sẽ được miễn trừ nếu doanh nghiệp chứng minh được nguyên nhân phá sản đến từ các yếu tố bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc các nguyên nhân khách quan khác không do lỗi chủ quan của người quản lý.

Rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Phá sản bản chất là quan hệ dân sự – kinh tế, nhưng sẽ bị chuyển thành án hình sự nếu cơ quan chức năng phát hiện các dấu hiệu gian dối. Trước thời điểm nộp đơn phá sản, nếu ban lãnh đạo cố tình thực hiện các hành vi như: tẩu tán tài sản, che giấu công nợ, chuyển nợ không có bảo đảm thành có bảo đảm hoặc tiêu hủy tài liệu kế toán, người vi phạm sẽ phải đối mặt với các tội danh về kinh tế, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Bộ luật Hình sự.

Hậu quả đối với chủ nợ

Khi doanh nghiệp bị bán thanh lý, không phải chủ nợ nào cũng được trả tiền ngay. Để tối ưu hóa quyền lợi hợp pháp, Luật Phá sản 2014 quy định thứ tự phân chia tài sản ưu tiên như sau:

• Chi phí phá sản: Bao gồm án phí, thù lao cho Quản tài viên và các chi phí hợp lý khác để giải quyết thủ tục.
• Khoản nợ lương, trợ cấp, BHXH cho người lao động: Pháp luật luôn ưu tiên bảo vệ quyền lợi sống còn của người lao động trước tiên.
• Khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục: Các khoản vay mượn nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (nếu có).
• Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước (Thuế) và các khoản nợ không có bảo đảm: Đây là nhóm xếp cuối cùng. Chủ nợ thường (không giữ tài sản thế chấp) là những người chịu thiệt thòi nhất, vì đa phần khi đến bước này, tài sản của doanh nghiệp đã hoàn toàn cạn kiệt.

Hậu quả đối với người lao động

Hậu quả lớn nhất đối với người lao động của doanh nghiệp là bị chấm dứt việc làm. Hợp đồng lao động tự động mất hiệu lực khi có quyết định tuyên bố phá sản. Tuy nhiên, khi phân chia tài sản, pháp luật xếp người lao động ở vị trí ưu tiên số 1 (chỉ sau án phí). Họ sẽ được thanh toán các khoản tiền lương còn nợ, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp thôi việc và đặc biệt là được ưu tiên chốt sổ Bảo hiểm Xã hội (BHXH) để đảm bảo quyền lợi an sinh về sau.

Giám đốc công ty phá sản có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Như đã nói ở trên, phá sản bản chất là một quan hệ dân sự – kinh tế. Nếu công ty kinh doanh thua lỗ do thị trường, năng lực quản lý hoặc các yếu tố khách quan, bạn sẽ không bị đi tù.

Tuy nhiên, bạn sẽ đối mặt với án hình sự (phạt tù) nếu cơ quan chức năng phát hiện các sai phạm cố ý nhằm trục lợi, bao gồm:

• Tẩu tán tài sản: Bí mật chuyển nhượng nhà xưởng, máy móc, tiền bạc sang tên người thân ngay trước khi nộp đơn phá sản.
• Giả mạo hồ sơ: Lập hợp đồng khống, tạo ra các khoản nợ giả để chia phần tài sản thanh lý.
• Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Cố tình nhận tiền ứng trước của đối tác dù biết rõ công ty sắp phá sản và không có khả năng thực hiện hợp đồng.
• Trốn thuế: Vi phạm nghiêm trọng các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước trước thời điểm phá sản.

FAQ – Giải đáp nhanh rủi ro pháp lý khi phá sản

Dưới đây là giải đáp nhanh một số câu hỏi liên quan đến pháp lý khi doanh nghiệp phá sản:

Phá sản xong thì khoản nợ còn lại tính thế nào?

Nếu tài sản công ty đã chia hết theo đúng thứ tự mà vẫn thiếu nợ, khoản nợ đó sẽ được xóa bỏ hoàn toàn (đối với Công ty TNHH và Cổ phần). Riêng chủ Doanh nghiệp tư nhân/thành viên Hợp danh vẫn phải tiếp tục trả nợ.

Vợ/chồng của giám đốc có bị liên đới trả nợ không?

Không, nếu là Công ty TNHH/Cổ phần. Tuy nhiên, nếu là Doanh nghiệp tư nhân và khoản nợ đó liên quan đến khối tài sản chung hoặc do hai vợ chồng cùng quyết định vay mượn, người còn lại có thể bị liên đới.

Đang làm thủ tục phá sản có được xuất cảnh không?

Bạn có nguy cơ bị hoãn xuất cảnh. Tòa án hoặc cơ quan thi hành án có quyền ra quyết định tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật để đảm bảo quá trình giải quyết phá sản.

Nợ thuế có được xóa khi doanh nghiệp phá sản?

Nợ thuế được coi là một khoản nợ không bảo đảm. Nếu sau khi bán hết tài sản, trả lương và trả chi phí tòa án mà doanh nghiệp không còn tiền, phần nợ thuế này sẽ được xem là nợ khó đòi của doanh nghiệp đã giải thể (đối với công ty TNHH/Cổ phần). Tuy nhiên, với Doanh nghiệp tư nhân, chủ doanh nghiệp vẫn phải dùng tài sản cá nhân để đóng bù khoản thuế này.

Cần làm gì để giảm thiểu thiệt hại khi phá sản?

Để bước qua giai đoạn khủng hoảng này một cách an toàn và bảo vệ tối đa lợi ích cá nhân, dưới đây là những điều bạn cần lưu ý:

• Tuyệt đối không tự ý tẩu tán tài sản: Khi công ty đã mất khả năng thanh toán, mọi giao dịch chuyển nhượng tài sản ngầm, trả nợ ưu tiên cho “người nhà” đều vô hiệu và có thể biến vụ việc dân sự thành tội phạm hình sự.
• Bảo vệ chứng từ kế toán: Thu thập và sắp xếp đầy đủ sổ sách, báo cáo tài chính, chứng từ nợ. Đây là yếu tố để bạn chứng minh trước Tòa án rằng việc công ty phá sản là hệ quả kinh doanh khách quan, không phải do gian lận.
• Nộp đơn đúng thời hạn: Luật quy định người đại diện pháp luật phải nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản chậm nhất là 03 tháng kể từ ngày phát hiện công ty mất khả năng thanh toán. Chậm trễ có thể khiến bạn bị phạt tiền hoặc bồi thường thiệt hại.
• Cần sự can thiệp của chuyên gia sớm: Thủ tục phá sản kéo dài và phải đối mặt với áp lực cực lớn từ các chủ nợ. Việc có Quản tài viên hoặc Luật sư kinh tế đồng hành từ ngày đầu sẽ giúp bạn đưa ra các quyết định pháp lý chính xác, tránh những sai lầm đáng tiếc.

Thủ tục phá sản rất phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho cá nhân người quản lý. Để rút ngắn thời gian giải quyết và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp, hãy để đội ngũ Luật sư SPT đồng hành cùng bạn. Liên hệ trực tiếp với chúng tôi theo thông tin sau:

CÔNG TY LUẬT TNHH SPT

• Địa chỉ: Tầng 1+2, số 18-1A khu đô thị Trung Yên, Phường Trung Hoà, Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội
• Chi nhánh Sơn Tây: Số Nhà 45 Phố Chùa Thông, Phường Sơn Lộc, Thị Xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội
• Hotline: 0995 126 868
• Email: lienhe@luatsuspt.vn