Ly hôn đơn phương không làm mất hoặc hạn chế quyền yêu cầu trực tiếp nuôi con của vợ hoặc chồng. Khi hai bên không thỏa thuận được, Tòa án sẽ xem xét độ tuổi, nguyện vọng của con và điều kiện chăm sóc thực tế của mỗi bên để quyết định giao con cho người bảo đảm tốt hơn quyền lợi về mọi mặt của trẻ. Vì vậy, người muốn giành quyền nuôi con cần chuẩn bị chứng cứ phù hợp ngay từ khi nộp hồ sơ ly hôn.

Ly hôn đơn phương vẫn có quyền yêu cầu trực tiếp nuôi con

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên; con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Quy định này được áp dụng cho cả ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương.

Việc ai nộp đơn trước, ai là nguyên đơn hoặc bị đơn không phải căn cứ quyết định quyền nuôi con. Nếu cha mẹ không tự thỏa thuận được, Tòa án giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; trường hợp con từ đủ 07 tuổi trở lên còn phải xem xét nguyện vọng của con.

Như vậy, câu trả lời cho vấn đề ly hôn đơn phương có được quyền nuôi con không là có. Tuy nhiên, người yêu cầu nuôi con phải trình bày rõ phương án chăm sóc và cung cấp tài liệu chứng minh, thay vì chỉ khẳng định mình yêu thương con hoặc có thu nhập cao hơn người còn lại.

Căn cứ pháp lý xác định người trực tiếp nuôi con

Quyền nuôi con trong vụ án ly hôn đơn phương chủ yếu được xem xét theo các Điều 81, 82, 83 và 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cũng hướng dẫn cụ thể hơn về việc đánh giá quyền lợi mọi mặt của con và trường hợp người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Các nguyên tắc quan trọng gồm:

• Cha mẹ được ưu tiên tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, việc cấp dưỡng, thăm nom và các quyền, nghĩa vụ sau ly hôn.
• Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con, không chỉ dựa vào thu nhập của cha hoặc mẹ.
• Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
• Với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con nhưng đây không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả.
• Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền, nghĩa vụ thăm nom con.

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, “quyền lợi về mọi mặt của con” được đánh giá toàn diện qua điều kiện và khả năng chăm sóc, sự gắn bó của con với cha mẹ, mức độ quan tâm của mỗi bên, sự ổn định về môi trường sống và học tập, cùng nguyện vọng được ở với anh, chị, em nếu có. Đây là cơ sở giúp việc giải quyết tránh phụ thuộc vào một tiêu chí đơn lẻ.

Tòa án xem xét toàn diện điều kiện nuôi con

Không có quy định nào ấn định cha hoặc mẹ phải có nhà riêng hay đạt một mức lương cụ thể mới được quyền nuôi con. Tòa án sẽ đối chiếu điều kiện của hai bên với nhu cầu thực tế của trẻ tại thời điểm giải quyết vụ án.

Độ tuổi và nguyện vọng của con

Độ tuổi của con ảnh hưởng trực tiếp đến cách Tòa án xem xét:

• Con dưới 36 tháng tuổi: thường được giao cho mẹ, trừ trường hợp người mẹ không có điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp.
• Con từ đủ 36 tháng đến dưới 07 tuổi: Tòa án đánh giá toàn diện điều kiện chăm sóc của cha và mẹ.
• Con từ đủ 07 tuổi trở lên: Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Việc lấy ý kiến phải phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và không để cha mẹ gây áp lực hoặc lôi kéo trẻ.

Nguyện vọng của con là căn cứ quan trọng nhưng không có giá trị quyết định tuyệt đối. Nếu lựa chọn của trẻ không bảo đảm an toàn hoặc sự phát triển ổn định, Tòa án vẫn có thể đưa ra quyết định khác sau khi xem xét toàn bộ chứng cứ.

Điều kiện vật chất và môi trường sống

Người yêu cầu nuôi con cần chứng minh có khả năng đáp ứng những nhu cầu thiết yếu như ăn ở, học tập, chăm sóc y tế và sinh hoạt. Chứng cứ có thể gồm hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê nhận lương, tài liệu về hoạt động kinh doanh, giấy tờ về chỗ ở hoặc hợp đồng thuê nhà.

Thu nhập cao hơn không đồng nghĩa chắc chắn được giao nuôi con. Tòa án còn xem xét tính ổn định của nguồn thu, chi phí nuôi dưỡng thực tế, khoảng cách từ nơi ở đến trường học, sự an toàn của môi trường sống và khả năng duy trì điều kiện sinh hoạt quen thuộc của trẻ.

Điều kiện tinh thần và khả năng trực tiếp chăm sóc

Điều kiện tinh thần thường thể hiện qua thời gian dành cho con, quá trình trực tiếp chăm sóc trước khi ly hôn, mối quan hệ gắn bó, phương án đưa đón và học tập, cũng như sự hỗ trợ của người thân. Lịch làm việc phù hợp, hồ sơ học tập, sổ khám bệnh, tin nhắn trao đổi với giáo viên hoặc tài liệu về việc chăm sóc con có thể được sử dụng để chứng minh.

Tòa án cũng xem xét hành vi bạo lực gia đình, ngược đãi, bỏ mặc con, nghiện ma túy, cờ bạc hoặc lối sống gây nguy hiểm cho trẻ nếu có chứng cứ hợp pháp. Những yếu tố này phải được đánh giá trong mối liên hệ với khả năng chăm sóc và quyền lợi của con; không nên suy diễn từ mâu thuẫn vợ chồng sang tư cách làm cha, mẹ.

Sự ổn định và mối quan hệ giữa anh, chị, em

Nếu vợ chồng có nhiều con, pháp luật không mặc nhiên buộc mỗi người nuôi một con hoặc giao tất cả con cho một bên. Tòa án xem xét riêng hoàn cảnh của từng trẻ, đồng thời cân nhắc sự gắn bó giữa anh, chị, em và tác động tâm lý nếu các con phải sống tách nhau.

Đối với trẻ khuyết tật, đang điều trị bệnh hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc biệt, phương án về y tế, học tập và người hỗ trợ trực tiếp có ý nghĩa rất lớn. Bên yêu cầu nuôi con nên trình bày kế hoạch cụ thể, phù hợp với tình trạng của trẻ.

Chứng cứ cần chuẩn bị để giành quyền nuôi con

Trong vụ án ly hôn đơn phương, mỗi bên có trách nhiệm cung cấp tài liệu để chứng minh cho yêu cầu của mình. Hồ sơ nên tập trung vào khả năng trực tiếp chăm sóc và quyền lợi của con, tránh thu thập tràn lan những thông tin không liên quan.

Người yêu cầu không nhất thiết phải nộp phiếu lý lịch tư pháp hoặc giấy xác nhận “đạo đức” trong mọi vụ án. Chỉ nên chuẩn bị tài liệu phù hợp với vấn đề đang có tranh chấp. Chứng cứ là hình ảnh, bản ghi âm, tin nhắn hoặc dữ liệu điện tử cũng cần được thu thập, lưu giữ và xuất trình đúng quy định tố tụng.

Hồ sơ và thủ tục yêu cầu nuôi con khi ly hôn đơn phương

Yêu cầu được trực tiếp nuôi con nên được ghi rõ trong đơn khởi kiện, kèm đề nghị về mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng nếu hai bên chưa thống nhất. Hồ sơ cơ bản thường gồm:

• Đơn khởi kiện ly hôn đơn phương;
• Bản chính giấy chứng nhận kết hôn; nếu bị mất cần xin trích lục theo quy định;
• Bản sao giấy khai sinh của con;
• Bản sao CCCD hoặc hộ chiếu của người khởi kiện;
• Tài liệu về nơi cư trú của bị đơn và các giấy tờ liên quan khác;
• Chứng cứ chứng minh điều kiện trực tiếp nuôi con;
• Tài liệu về tài sản, nghĩa vụ chung nếu có yêu cầu Tòa án giải quyết.

Đương sự không còn phải nộp bản sao sổ hộ khẩu giấy như một thành phần bắt buộc trong mọi hồ sơ. Khi cần chứng minh thông tin cư trú, có thể sử dụng giấy xác nhận thông tin về cư trú hoặc dữ liệu cư trú được khai thác theo quy định.

Tòa án có thẩm quyền giải quyết

Thông thường, vụ án ly hôn đơn phương thuộc thẩm quyền của Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. Từ ngày 01/07/2025, hệ thống Tòa án nhân dân khu vực được tổ chức và thực hiện thẩm quyền theo phạm vi lãnh thổ được xác định tại các nghị quyết có liên quan.

Vụ án có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, cần ủy thác tư pháp ra nước ngoài hay thuộc trường hợp đặc biệt khác có thể được xác định thẩm quyền theo quy định riêng. Vì vậy, trước khi nộp hồ sơ, người khởi kiện nên kiểm tra đúng Tòa án tiếp nhận theo địa chỉ của bị đơn và tính chất vụ việc.

Trình tự giải quyết tại Tòa án

Sau khi nhận đơn, Tòa án xem xét hồ sơ, yêu cầu sửa đổi hoặc bổ sung nếu cần và thông báo nộp tạm ứng án phí khi vụ án thuộc thẩm quyền. Khi người khởi kiện nộp biên lai đúng hạn, Tòa án tiến hành thụ lý, lấy lời khai, thu thập chứng cứ và tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.

Hòa giải là một thủ tục quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử nhưng pháp luật cũng quy định những vụ án không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được. Nếu các bên không thống nhất, Tòa án đưa vụ án ra xét xử và quyết định người trực tiếp nuôi con trong bản án.

Theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án dân sự thông thường là 04 tháng kể từ ngày thụ lý và có thể gia hạn không quá 02 tháng đối với vụ việc phức tạp hoặc có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan. Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, phiên tòa thường được mở trong 01 tháng; trường hợp có lý do chính đáng thì có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng.

Thời gian thực tế có thể lâu hơn nếu bị đơn vắng mặt, địa chỉ cư trú không rõ, cần xác minh hoặc thu thập thêm chứng cứ, định giá tài sản hay thực hiện ủy thác tư pháp. Nếu hai bên thống nhất được về con chung trong quá trình giải quyết, phạm vi tranh chấp có thể được thu hẹp; điều này không đồng nghĩa vụ án mặc nhiên được chuyển sang thủ tục rút gọn.

Quyền thăm nom và cấp dưỡng sau khi giao con

Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống cùng người trực tiếp nuôi, có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền, nghĩa vụ thăm nom mà không ai được cản trở. Người trực tiếp nuôi con cũng không được ngăn cản bên còn lại thực hiện quyền này.

Nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, giáo dục con, người trực tiếp nuôi có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom. Ngược lại, nếu quyền thăm nom hợp pháp bị cản trở, người bị cản trở có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích của mình.

Mức cấp dưỡng do cha mẹ thỏa thuận căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của con. Nếu không thỏa thuận được, một trong hai bên có thể yêu cầu Tòa án quyết định. Phương thức cấp dưỡng có thể định kỳ hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần, tùy thỏa thuận hoặc quyết định của Tòa án.

Những câu hỏi thường gặp về quyền nuôi con

Ngoại tình có làm mất quyền nuôi con không?

Không. Ngoại tình không phải căn cứ tự động tước hoặc loại bỏ quyền nuôi con. Tuy nhiên, nếu hành vi đó dẫn đến bỏ mặc con, gây bất ổn nghiêm trọng về tâm lý, môi trường sống hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến việc chăm sóc trẻ thì Tòa án có thể xem xét như một yếu tố liên quan.

Người không có nhà riêng có được nuôi con không?

Có thể. Pháp luật không bắt buộc người trực tiếp nuôi con phải sở hữu nhà. Hợp đồng thuê nhà hoặc việc ở cùng người thân vẫn có thể chứng minh chỗ ở ổn định nếu môi trường đó an toàn, phù hợp với học tập và sinh hoạt của con.

Bị đơn không đồng ý ly hôn có được yêu cầu nuôi con không?

Có. Bị đơn có quyền trình bày ý kiến, đưa ra yêu cầu về người trực tiếp nuôi con, cấp dưỡng và cung cấp chứng cứ chứng minh điều kiện của mình. Việc không đồng ý ly hôn không làm mất quyền yêu cầu nuôi con.

Một người có thể được nuôi cả hai con không?

Có thể. Tòa án không bắt buộc phải chia mỗi người nuôi một con. Nếu việc giao cả hai con cho một bên phù hợp hơn với quyền lợi của từng trẻ và giúp duy trì sự gắn bó giữa anh, chị, em, Tòa án có thể chấp nhận.

Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn không?

Có. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con có thể được thực hiện khi cha mẹ thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con hoặc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Khi giải quyết yêu cầu liên quan đến con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.

Dịch vụ ly hôn nhanh hỗ trợ bảo vệ quyền nuôi con

Tranh chấp quyền nuôi con thường làm vụ án ly hôn đơn phương kéo dài vì Tòa án phải xác minh điều kiện của hai bên và đánh giá nhiều nhóm chứng cứ. Việc chuẩn bị đúng yêu cầu ngay từ đầu giúp hạn chế bổ sung hồ sơ nhiều lần, xác định đúng Tòa án và trình bày phương án nuôi con có cơ sở.

Luật sư SPT cung cấp dịch vụ ly hôn nhanh, hỗ trợ kiểm tra điều kiện khởi kiện, soạn hồ sơ, xây dựng phương án thu thập chứng cứ, tư vấn yêu cầu cấp dưỡng và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quá trình tố tụng. Thời gian giải quyết vẫn phụ thuộc vào thủ tục luật định, mức độ tranh chấp và lịch làm việc của Tòa án; không đơn vị nào có thể cam kết trái quy định hoặc bảo đảm trước kết quả giao quyền nuôi con.

Nếu đang chuẩn bị ly hôn đơn phương và có tranh chấp con chung, khách hàng có thể liên hệ Luật sư SPT để được đánh giá hồ sơ theo hoàn cảnh thực tế. Việc tư vấn sớm sẽ giúp xác định đúng chứng cứ cần thiết, tránh tạo áp lực cho trẻ và lựa chọn phương án phù hợp nhất với quyền lợi lâu dài của con.